پدیده پوپولیسم در آمریکا و جهان

سازمان دیده بان حقوق بشر روز پنجشنبه در گزارش سالانه خود درباره ظهور سیاستمداران عوام گرا در آمریکا و اروپا و خطر آن برای جنبش های مدافع حقوق بشر و حتی دموکراسی غربی هشدار داد.­

به گزارش دیروز خبرگزاری فرانسه از واشنگتن، دیده بان حقوق بشر در گزارش 704 صفحه ای خود وضع کلی حقوق بشر در جهان و نیز شرایط محلی در 90 کشور را بررسی کرده است، اما تمرکز اصلی این گزارش، در یک بخش مقدماتی که کنث راث مدیر اجرایی سازمان دیده بان حقوق بشر آن را نگاشته است، بر خطر ظهور پوپولیسم در غرب معطوف بود که بر اساس این گزارش، هم در­ترامپ تجسم یافته و هم ­آن را دلگرم و تشویق کرده است.­

اینکه این دیدگاه در گزارش سازمان دیده بان حقوق بشر منتشر شده است و نه در مقاله‌ای در یکی از نشریات جهان نشان دهنده ابعاد بین المللی این مطلب است.   

در این بخش از گزارش با اشاره به اینکه "کارزار تبلیغاتی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا «نمونه بارز سیاست عدم مدارا» است" اعلام می‌شود موفقیت ترامپ نشان دهنده «شیفتگی خطرناک به حاکمیت مرد قدرتمند» است که در روسیه، چین، ونزوئلا و فیلیپین نیز با روی کار آمدن رهبرانی دیده می‌شود که «با ظهور پوپولیسم (عوامگرایی) غربی و واکنش خاموش غرب به این پدیده» در خط مشی سرکوبگرانه خود جسارت بیشتری یافته اند.­ بر اساس این گزارش "اقتدارطلبی در ترکیه و مصر نیز رو به افزایش است".

اذعان سازمان دیده بان حقوق بشر به «شیفتگی خطرناک به حاکمیت مرد قدرتمند» یاد‌آور شیفتگی خطرناک به حاکمیت مرد قدرتمندی چون «هیتلر» در «آلمان» است که منجر به آغاز جنگ جهانی دوم و کشتار بیش از 50  میلیون نفر مردم جهان شد. 

این گزارش می افزاید با افزایش نابرابری اقتصادی، حملات دوره ای افراطیون و افزایش تنوع قومی و نژادی در غرب، سیاستمدارانی مانند ترامپ از «دیگ نارضایتی» برای سپر بلا ساختن پناهجویان، مهاجران و اقلیت ها استفاده می کنند که در این میان حقیقت «قربانی همیشگی» است.­

اما پیروزی انتخاباتی ترامپ تنها جلوه ظهور پوپولیسم در جهان نیست، استقبال از همه پرسی خروج انگلیس از اتحادیه اروپا نیز جلوه دیگری از این پدیده است.   

این دو رویداد چنان بر آینده جهان سایه انداخته است که صدر اعظم آلمان وحدت رویه در مذاکرات پیش روی اتحادیه اروپا با انگلیس و همچنین مسئولیت پذیری بیشتر اتحادیه را در قبال روابط آتی با واشنگتن خواستار شد.

بنا بر گزارش دیگری در خبرگزاری فرانسه مرکل در سخنرانی خود در یکی از دانشگاه های بلژیک بدون ­آن که مستقیما از دونالد ترامپ، نامزد پیروز در انتخابات ریاست جمهوری امریکا، نام ببرد، به تمایلات انزواگرایانه رئیس جمهوری آتی امریکا اشاره کرد و با اشاره به روابط دو سوی اقیانوس اطلس، اظهار داشت: «نباید دچار توهم شویم. تضمین دائمی برای همکاری تنگاتنگ میان برخی شرکای سنتی­ و اروپا وجود ندارد».

صدر اعظم آلمان همچنین با تاکید بر هزینه کردن بودجه ای بیشتر در زمینه دفاعی، گفت: «بنابراین، باید اروپا و اتحادیه اروپا، در آینده مسئولیت بیشتری در جهان ایفا کنند». البته صدر اعظم آلمان نگفت افزایش هزینه‌های نظامی اتحادیه اروپا تلاشی برای بازدارندگی در برابر رقبایی چون روسیه است، یا ناشی از نگرانی از «شیفتگی خطرناک به حاکمیت مرد قدرتمند» در جهان؟

البته با وجود هشدار‌ها درباره خطر ظهور پوپولیسم در غرب به نظر میرسد تلاش‌ها برای مدیریت کردن این پدیده - لا اقل در کوتاه مدت و میان مدت -  حتی در آمریکای دوران ترامپ به نتایجی رسیده است و ظاهرا دولت ترامپ قصد ندارد به این وعده‌ تبلیغاتی انتخاباتی وی عمل کند. 

نامزد تصدی ریاست بر وزارت دفاع آمریکا دیروز- در اظهاراتی بر خلاف دیدگاه‌های انتخاباتی ترامپ- روسیه را به تلاش برای درهم شکستن پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) متهم کرد. 

به گزارش دیروز شبکه تلویزیونی سی ان ان؛ جیمز ماتیس در ادامه اظهارات خود در جلسه استماع  کمیته نیروهای مسلح مجلس سنای آمریکا گفت: هم اکنون مهمترین چیز این است که ما درک کنیم که در مواجهه با آقای پوتین با چه واقعیتی روبرو هستیم؟ ما درک می کنیم که او تلاش می کند ائتلاف آتلانتیک شمالی را در هم بشکند. ما گام های دیپلماتیک، اقتصادی، نظامی و گام هایی در زمینه ائتلاف سازی و همکاری با همپیمانان، برمی داریم تا از خودمان در جایی که باید دفاع کنیم، دفاع کنیم.

ترامپ در جریان سخنرانی های تبلیغاتی اش، حضور آمریکا  را ­در پیمان ناتو­ به ضرر این کشور دانسته ­و خواستار کاهش حضور واشنگتن­ در این ائتلاف شده بود. ­ترامپ تصریح کرده بود آمریکا باید منابع مالی خود ­را صرف تقویت زیرساخت‌های این کشور­کند.­ وی همچنین گفته بود: ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه بسیار قوی تر از اوباما همتای امریکایی خود است و آماده است روابط کشورش با مسکو را گسترش دهد. 

نامزد ریاست بر وزارت دفاع آمریکا- باز هم برخلاف دیدگاه‌های ترامپ - ضمن تاکید بر ناقص بودن برجام در زمینه کنترل تسلیحاتی و اینکه برجام پیمان دوستی نیست گفت: وقتی آمریکا حرفی می زند ما باید به آن پایبند باشیم. 

این اظهارات بیانگر پایبندی عملی آمریکا به برجام می‌تواند باشد، هرچند این بدان معنا نیست که تلاش‌های سیاسی و تبلیغی کاخ سفید بر ضد ایران پس از برجام پایان یافته است. 

چنانچه بیان شد با وجود هشدار‌ها درباره خطر ظهور پوپولیسم در غرب «تلاش‌های سیاسی و تبلیغاتی» سطحی در آمریکا برای مدیریت و مهار این پدیده صورت گرفته است اما این تلاش‌ها زمانی نتایج ریشه دار و بلندمدت خواهد داشت که فکری برای مهار بحران «افزایش نابرابری اقتصادی» در کشور‌ها و جهان بشود؛ که این امر «عزم بین المللی» را می‌طلبد. 

----------------------------------------

بررسی و تحلیل/ عبدالرضا خلیلی