سخاوت معادن از ته قلب زمین اما در پس پرده سبز طبیعت

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، مرکز گیلان " دسته بندی های مختلفی دارد ، هم زغالی آن موجود است هم غیر زغالیش ، گاهی در دل کوه جا خوش کرده ، گاهی همین نزدیکی های سطح زمین است. 
در برخی مناطق، کیلومترها زیر سُم دام ها در عمق زمین مراتع ،  بی  آنکه  آب  در  دل  این عرصه ها تکان بخورد، مخفی شده اند و گاهی در لایه های زیرین جنگل ، کیلومتر ها زیر پای درختان تنومند ، می توان ردشان را زد.
هم رو بازند ، هم خیلی ها را چکمه پوش ، کلاه به سر و بیل به دست به فضای بسته و تاریک تونل هایی پر از گاز و فشار کشانده اند. 
عیارشان را بُن مایه هایی می سازد از جنس سنگ و فلز که در گذر از عصر ها و در پی انباشت طبیعی لایه های زمین، شکل گرفته اند و آنچه که از کوزه درون شان برون تراود ، گاهی طلای ناب است، گاهی خاک کم ارزش و در مواقعی هم پر زرق و برق و خوش رنگ و لعاب از دل سنگ بیرون کشیده می شود. "

اینها تعریف هایی است که کارشناسان از " معدن " دارند. 

معادنی که چاشنی ساخت و ساز ، اسباب سوخت و کانی های مورد نیاز زیورآلات را فراهم می کند و شاید قدری دور از ذهن باشد اما مواد استخراج شده از برخی از این ذخیره گاه های طبیعی ، در تولید دارو و مواد شیمیایی آزمایشگاهی هم کاربرد دارد.

اگر چه گیلان با طبیعت زیبا و محصولات کشاورزی اش شهره است اما در دل همین طبیعت زیبا و سر سبز ، ذخایری از معادن وجود دارد که البته اندکی از آن بهره برداری شده و بعضا در اعماق طبیعت  دلفریب  آن  نهفته است. 
آنطور که معاون صنایع و معادن سازمان صنعت ، معدن و تجارت گیلان می گوید : گیلان 40 معدن فعال دارد که مصالح مورد نیاز ساخت و ساز و اجرای طرح های عمرانی را تامین می کند و بخشی از مواد استخراج شده از آن هم مواد اولیه صنایع معدنی استان را تامین کند.
آقای افشین سروش یکی از مزیت های بهره برداری از معادن را افزون بر  اشتغالزایی مستقیم ، ایجاد اشتغال غیر مستقیم می داند  و می گوید : هر شغل معدنی ، 7 شغل غیر مستقیم ایجاد می کند.
به گفته وی بهره برداری اصولی از معادن می تواند از یک سو مشکل تامین مواد اولیه مورد نیاز صنایع و مصالح طرح های عمرانی را در شرایط فعلی اقتصادی که متاثر از اعمال تحریم های آمریکا و افزایش قیمت ارز است ، تا حدود زیادی حل کند و از طرفی با توجه به اشتغالزایی که در پی دارد، از مهاجرت روستانشینان حاشیه معادن به شهرها هم جلوگیری خواهد کرد. 
آنطور که معاون صنایع و معادن سازمان صنعت ، معدن و تجارت گیلان می گوید : در معادن گیلان برای هزار نفر مستقیم شغل ایجاد شده و  2 هزار نفر هم غیر مستقیم در شبکه حمل و نقل و فروش مواد معدنی مشغول بکارند.
آقای افشین سروش افزود : بر اساس آمارهای سال 95 اگرچه گیلان از لحاظ میزان استخراج از معادن رتبه 17 و از نظر ارزش مواد معدنی استخراج شده، رتبه 22 را در بین استان های کشور دارد اما سالانه حدود 7 میلیون و 400 هزار تن انواع مواد معدنی به ارزش 454 میلیارد تومان از  معادنش  استخراج می شود که مواد اولیه 594 واحد صنایع  معدنی چون کاشی ، سنگ بری ، آجر و سفال، بنتونیت اکتیو ، چینی ، میکا ، دانه بندی شن و ماسه و محصولات بتی  و آسفالت را در این استان تامین می کند. 

وی سنگ لاشه و شن و ماسه کوهی ، سنگ آهک ، میکا، زغال سنگ ، صدف دریایی، خاک نسوز، خاک رس و خاک صنعتی را از مهم ترین مواد  معدنی استان بر شمرد و گفت : بیش از 70 درصد از مواد معدنی استخراج شده در گیلان را مصالح ساختمانی از جمله شن و ماسه تشکیل می دهد که تقریبا همه آن در ساخت و ساز و راه سازی استفاده می شود. 
وی البته اذعان دارد که مواد اولیه 14 واحد صنایع معدنی گیلان، در استان وجود ندارد و از استان هایی چون یزد، اصفهان و زنجان وارد می شود.
معاون صنایع و معادن سازمان صنعت، معدن و تجارت گیلان با اشاره به اینکه 70 معدن از 110معدن موجود در گیلان غیر فعال است گفت : با فعال شدن این 70 معدن، مقدار مواد معدنی استخراج شده در گیلان 3 برابر شده و به حدود 21 میلیون تن خواهد رسید و با این کار مواد اولیه مورد نیاز طرح های عمرانی ، ساخت و سازها و صنایع بیشتری در استان تامین خواهد شد.
آقای افشین سروش افزود : بر این اساس صادرات مواد و فرآورده های معدنی از این استان هم که به علت وجود تحریم ها ، گران تمام شدن و به صرفه نبودن وارادات و نیز سختگیری های موجود برای تامین نیاز داخل به مواد و فرآورده های معدنی راکد مانده ، دوباره از سر گرفته خواهد شد و روی دور ارز آوری می افتد.  
وی می گوید : تا دو سال پیش سالانه 900 تن انواع مواد و فرآورده های معدنی گیلان از جمله سیمان، کاشی و چینی به عراق ، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان صادر می شد.
به گفته معاون صنایع و معادن سازمان صنعت، معدن و تجارت گیلان بهره برداری از 70 معادن غیر فعال استان، بیش از 2 هزار شغل نیز ایجاد خواهد کرد.
آقای افشین سروش ملاحظات و الزامات سختگیرانه زیست محیطی و منابع طبیعی و همچنین وجود معارضان محلی را از مهم ترین موانع مسیر استخراج معادن گیلان می داند و می گوید : البته الزامات قانونی حوزه منابع طبیعی و آبخیزداری بیش از همه در گیلان مشهود است و افزون بر اینکه سدی در مسیر برداشت از معادن فعلی ایجاد کرده ، مانع بزرگی هم در مسیر مطالعات و اکتشاف های معدنی در مناطق و محوطه هایی از استان که سرشار از ذخایر غنی و ارزشمند معدنی از جمله مس که ارزش افزوده به مراتب بیشتری نسبت به معادن شن و ماسه و سنگ لاشه  دارند، ایجاد کرده است. 

وی افزود : برای بررسی و ارائه راهکار حل این مشکلات از 2 سال پیش کارگروه ملی و استانی تعامل معادن و منابع طبیعی تشکیل شده تا مشکلات و موانع، نخست در کارگروه استانی بررسی و در صورت به نتیجه نرسیدن به کارگروه ملی ارجاع داده شود که از اواخر پارسال تاکنون 7 مورد از پرونده های معدنی در دست بررسی است و یک پرونده هم به کارگروه ملی ارجاع داده شده است. 
وی مهم ترین عامل کندی بررسی مشکلات را محدود بودن اختیارات استانی و تصمیم گیری براساس دستورالعمل ها و ضوابط کلی می داند این درحالیست که این ضوابط در استان های شمالی که معادن در دل منابع طبیعی قرار دارند باید اندکی تسهیل شود.
احیای عرصه های طبیعی ، مرهمی بر زخمی که زمین از معادن بر می دارد. 
رییس اداره حفاظت و حمایت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان می گوید : بیشترین معادن گیلان در عرصه های منابع طبیعی از جمله مراتع و جنگل ها قرار دارند که بهره برداری از آنها مستلزم تخریب این عرصه ها و غیر قانونی است.
آقای عابدینی در تشریح این موضوع افزود : برای قطع گونه های درختی زربین و شمشاد منع و ممنوعیت قانونی وجود دارد و از طرفی انجام عملیات فنی مهندسی استخراج از معادن در مراتع گیلان که با پوشش بالاست و اغلب در محدوده طرح های قرق و حفاظت است، غیر قانونی است.

وی با بیان اینکه همین الزامات و ممنوعیت های قانونی باعث شده در صدور موافقت نامه های اصولی بهره برداری محتاطانه عمل کنیم، مثالی در این باره زد و گفت : در حالی که سازمان صمت پروانه بهره برداری در محدوده 87 هکتاری را به بهره برداری ارائه کرده بود ، اداره کل منابع طبیعی با در نظر گرفتن همین الزامات قانونی توانست با اجرای عملیات معدنی فقط در 10هکتار از این محدوده موافقت کند که البته در مواقعی برخی بهره برداران قانون را زیر پا می گذارند و با این ادله که محدوده مورد موافقت گنجایش انجام عملیات فنی – مهندسی ندارد و برایشان به صرفه نیست بیش از موافقت انجام شده برداشت می کنند.
رییس اداره حفاظت و حمایت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان برداشت خارج از محدوده مورد موافقت اداره کل منابع طبیعی و آبخیز داری و رعایت نکردن اصول فنی معادن را دو تخلف مهم بهره برداران معادن در گیلان عنوان کرد و گفت : در حال حاضر 12 درصد از عواید برداشت معادن به نام منابع طبیعی به حساب خزانه واریز می شود اما اگر قوانینی تصویب شود که بهره برداران معادن به ازای وسعت محدوده ای معدنی، جنگل کاری و عرصه ها را احیا کنند، به نظر می رسد اصولی تر باشد کاری که در کشورهای اروپایی که به قاره سبز شهره است، انجام می شود.

معدن کاری صنعتی مخرب یا ثروت زا ؟
رییس هیات مدیره خانه معدن گیلان در خصوص سپردن مسئولیت ایجاد و احیای عرصه های طبیعی به ازای برداشت از معادن از سوی خود معدن کاران با رییس اداره حفاظت و حمایت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان هم عقیده است و می گوید : در جامعه ما معدن کاری بیشتر صنعتی مخرب تعریف شده این درحالیست که بهره برداران این بخش سهم مالی خود برای ایجاد و احیای عرصه های طبیعی را از طریق واریز حقوق دولتی به خزانه پرداخت می کنند و حتی حاضرند، به جای حقوق دولتی به ازای عرصه هایی که در آن معدن کاری می کنند ، جنگلکاری و عملیات مرتع داری انجام دهند.
دکتر فرزاد اسدی به ایجاد ثروت از طریق بهره برداری اصولی از معادن و نقش آن در کاهش فقر ، ایجاد اشتغال برای جوامع محلی و در نهایت توسعه پایدار که در سایه عمران و آبادانی ایجاد می شود تاکید دارد و می گوید : بسیاری از کشورها از جمله کانادا در دل جنگل های درختان چوب سرخ خود که از گونه های در خطر انقراض است، یکی از بزرگترین معادن را راه اندازی کرده و در کنار فعالیت های معدنی از این گونه ها نیز محافظت می کند.
وی به وجود ذخایر معدنی مس در منطقه میسی چوله و توده گرانیتی لیسار در تالش و همچنین کانی های سنگین حاوی تیتانیوم در حاشیه دلتای سفیدرود اشاره می کند که الزامات سختگیرانه قانونی اجازه اجرای مطالعات و عملیات اکتشافی را نمی دهد ؛ ذخایری که ارزش افزوده بالایی دارد و مواد اولیه صنایع مهم را تامین خواهد کرد. 

رییس هیات مدیره خانه معدن گیلان که نماینده معدن کاران گیلانی است می گوید : متاسفانه صدور موافقت برداشت فقط در بخش کوچکی از محدوده های دارای پروانه بهره برداری، در مواقعی صاحبان معادن را واردار می کند برای پایین آوردن هزینه ها و اقتصادی تر شدن معدن کاری، قید اجرای اصول فنی را بزنند و علاوه بر تخریب عرصه ها و رانش زمین، باعث خرابی  زیرساخت هایی چون راه ها و تیرها و دکل های برق شود و پای معارضان محلی را وسط بکشد.
دکتر فرزاد اسدی با بیان اینکه همیشه ماجرا به تخریب عرصه های و زیرساخت ها ختم نمی شود افزود : در مواقعی جان کارگران معدن هم به خطر می افتد ؛ برای مثال چند ماه پیش همین کار باعث سقوط یک دستگاه بیل مکانیکی هنگام عملیات خاکبرداری در یکی از معادن سنگ لاشه رودبار شد که راننده را به کام مرگ برد. 
تعدادی از معدن کاران عضو خانه معدن گیلان از جمله آقای ابراهیمی تبار هم در بیان مشکلات این حوزه با رییس هیات مدیره خانه معدن هم عقیده اند.

این بهره بردار می گوید : 50 نفر از معدنش روزی می خورند که مشکلات موجود نه تنها مانع اشتغالزایی بیشتر در این حوزه می شود، بلکه صاحبان معادن را در حفظ شغل افرادی که به کار  می گیرند هم با مشکل مواجه خواهند کرد . 
آقای ابراهیمی تبار از مشکل معارضان محلی که در برخی مواقع در اعتراض به انجام ندادن اصول فنی و برداشت خارج از محدوده تعیین شده ، مانع کار می شوند هم گلایه دارد و می گوید : 8 سال پیش یکی از معارضان محلی با شکایت و حکم قضایی باعث تعطیل شدن بخشی از  محدوده معدنی ام شد ،که کاش فکری برای این مشکل بشود.
البته رییس هیات مدیره خانه معدن گیلان به بررسی مشکلات حوزه معادن در کارگروه تعامل معادن اشاره دارد و می گوید : افزون بر کارگروهی که اداره کل منابع طبیعی و سازمان صنعت ، معدن و تجارت  عضو آن است ، شورای عالی معادن بررسی مشکلات این حوزه را به استان ها تفویض کرده که براین اساس از 3 ماه پیش شورای معادن گیلان به ریاست استاندار و عضویت همه متولیان حوزه بهره برداری معادن از جمله سازمان صمت، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری ، حفاظت محیط زیست، دادگستری و خانه معدن آغاز به کار کرده است. 
آقای اسدی معتقد است از آنجا که همه متولیان و دستگاه های مرتبط با معادن در این شورا عضوند و بسیاری از اختیارات و تصمیم گیری ها هم براساس شرایط هر استان به این شورای استانی واگذار شده، به نظرمی رسد مصوبات شورای معادن گیلان تا حدود زیادی در حل مشکلات معدن راهگشا باشد و بنا داریم پیشنهادات و مسائلی در خصوص بهره برداری بهینه از معادن با در نظر گرفتن الزامات زیست محیطی و منابع طبیعی و توسعه پایدار استان را مطرح و بررسی کنیم.
اما نماینده رودبار در خانه ملت که شهرستان حوزه انتخابیه اش 75 درصد معادن گیلان را در خود جای داده، با تاکید بر این موضوع که موافقت اصولی برداشت از معادن باید برای مناطقی در نظر گرفته شود که استفاده عمومی داشته باشد و فقط در اختیار برخی اشخاص حقیقی نباشد. 

آقای جمالی که عضو فراکسیون معادن مجلس شورای اسلامی هم هست معتقد است در حال حاضر عواید برداشت معادن، صرف مردم این مناطق نمی شود و این مردم برای گذران زندگی خود با مشکل مواجهند.
وی از برداشت بیش از حد از و غیر مجاز از معادن گلایه دارد و می گوید : بیشتر معادن 3 برابر ظرفیت موافقت شده از ذخیره های معدنی که حق مردم است برداشت می کنند. 
نماینده رودبار در خانه ملت افزود : به جای اینکه سود بهره برداری از معادن در انحصار برخی افراد خاص باشد، بهتر است منافع مردم هم در نظر گرفته شود و معادن را به تعاونی هایی که مردم عضوآن هستند واگذار کنند تا عواید آن به مردم برسد. 
این عضو فراکسیون معادن مجلس با اشاره به اینکه دستورالعمل های اجرایی حوزه معادن از سوی این فراکسیون اصلاح شده و در قالب کتابچه در اختیار وزارت صمت قرار گرفته گفت : نمایندگان در حال بررسی الزامات قانونی این حوزه هستند تا افزون بر این دستورالعمل ها ،در الزامات قانونی هم تا حدودی بازنگری انجام شود.  
به نظر می رسد این بازنگری که قرار است در مجلس انجام شود، در کنار تصمیماتی که کارگروه تعامل منابع طبیعی و معادن و همچنین شورای معادن استان قرار است بر اساس شرایط موجود در استان داشته باشند،  تا حدودی امید سرمایه گذاران برای قدم گذاشتن در فعالیت های معدنی گیلانی که بیشترین معادنش در دل طبیعت شکننده و سبزش جا خوش کرده بیشتر کند . 
باید منتظر بود و دید نتایج این تصمیم گیری ها تا چه حد معادن خاموش گیلان را بیدار خواهد کرد.