تیلاپیا

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خوزستان ، آبهای خوزستان از دیر باز بستر مناسبی برای ماهیگیری ساکنان خوزستان بوده است .اما این روزها مهمان مهاجم ناخوانده ای حال خوش صیادان را کمی ناخوش کرده . تیلاپیا  (Tilapia) اصالتی آفریقایی دارد، اما دو گونه تخریب گر آن یعنی زيلي و اورئوس چند سالی است سر از آبهای خوزستان در آورده و تالاب شادگان را تسخیر کرده است .

آنطور که معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان می گوید: ماهی تیلاپیا که در تمام آب‌های استان دیده شده، تهدیدی جدی برای تنوع زیستی آبی، ماهیان بومی و پوشش گیاهی تالاب‌هاست.

به گفته عادل مولا این ماهی‌ گونه خاصی از ماهیان است که از بین نمی‌رود، لذا به ماهیان بومی و پوشش گیاهی آب‌های خوزستان وارد می‌کند و این ماهی به قدری مقاوم است که در دمای مختلف و میزان شوری متفاوت قادر به زندگی است و آسیب‌رسانی این ماهی به گونه‌های بومی و پوشش گیاهی آب‌های خوزستان محرز شده است.

معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان می افزاید: شرایط مساعد آب و هوایی تکثیر ماهی تیلاپیا را در مناطق آبی خوزستان سریعتر و ماهیان بومی را با فقر غذایی مواجه کرده است .

ماهی مهاجم غیربومی  تیلاپیا از نوع  اورئوس تخم ماهی‌های بومی از جمله ماهی بنی که تخم‌ خود را در آب رها کرده‌اند، را می‌خورد. همچنین از زیستگاه‌های ماهی‌های بومی استفاده غیرمعقول می‌کنند یعنی از پوشش گیاهی که خوراک اصلی ماهی‌های بومی است، استفاده می‌کنند و ماهی‌های بومی دچار کمبود مواد غذایی می‌شوند. این شرایط موجب می‌شود ماهی‌های بومی با نابودی و افت رشد مواجه شوند.

ماهی تیلاپیا از نوع زیلی هم ، یکی از مخرب ترین ماهیهای موجود در آبهای استان است و اولین بار یک قطعه از این گونه در شهریور ماه سال ۱۳۹۰ توسط محققان محیط زیست در رودخانه کارون، پایین تر از منطقه دارخوین (نزدیک خرمشهر) شناسایی شد.

ابوقاسم یکی از ماهیگیران تالاب شادگان می گوید : از 12 سالگی تا الآن که 44 سال دارد در تالاب ماهیگیری می کند ،اما از زمان پیدایش ماهی تیلاپیا ماهی های هور کمتر شده اند و پیدا کردن ماهی های بومی هور سخت شده است. او می گوید خسارت بسیاری به آبزیان تالاب وارد شده که باید جلوی آن گرفته شود.

معاون پژوهش و فناوری پژوهشکده آبزی پروری جنوب کشور، می گوید : ارزیابی دقیق خسارت بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست است اما واضح است که ماهی تیلاپیا به یکی از گونه های غالب در پهنه های آبی استان به ویژه در تالاب شادگان تبدیل شده که به فرآیند تکثیر آبزیان بومی و فعالیت های صیادی ضربه وارد کرده است.

خانم دکتر سیمین دهقان مدیسه می گوید: پیش از این تصور می شد که فقط یک گونه از ماهی مهاجم تیلاپیا در منابع آبی خوزستان وجود دارد، اما در مطالعات اخیر علاوه بر نوع تیلاپیا زیلی، دو گونه دیگر به نام های اورئوس و نیل در رودخانه کارون شناسایی شده است.

به گفته این کارشناس آبزی پروری یکی از راه های ورود این گونه می تواند آب های عراق باشد زیرا پیش از این گزارش هایی از مشاهده ماهی در عراق داشتیم و نسبت به آن هشدار داده بودیم.

آنطور که معاون پژوهش و فناوری پژوهشکده آبزی پروری جنوب کشور، می گوید : تیلاپیا در عرصه رقابت در تالاب شادگان پیروز شده است و تالاب شادگان بیشترین آلودگی ناشی از این گونه مهاجم را دارد و اکنون جمعیت ماهیان بومی مانند شیربت، بنی، حمری و شلیج بسیار کاهش یافته است که کاهش صید و بیکاری صیادان را به دنبال داشته است.

میاحی کارشناس محیط زیست خوزستان ، وجود این گونه ماهی را در تالاب شادگان یک فاجعه توصیف می کند و می گوید:  در تالاب شادگان ماهی تیلاپیا حدود 50 درصد صید صیادان را به خود اختصاص داده که نشان می دهد تیلاپیا گونه غالب شده است.

وی افزود: تالاب شادگان که پناهگاه ماهیان بومی بوده اکنون به اشغال این گونه مهاجم درآمده که تمام منابع غذایی تالاب را مصرف می کند. همچنین این گونه مهاجم تبدیل به آفتی برای منطقه و جوامع محلی و صیادان بومی شده، و جامعه صیادی در شادگان ممکن است در آینده مجبور شوند شغل خود را تغییر دهند.

این پژوهشگر، زهاب نیشکر را بهترین زیستگاه ماهی تیلاپیا عنوان کرد و گفت: افزایش آلودگی و شوری آب به ویژه در تالاب شادگان محیط مناسبی برای رشد و تکثیر این گونه فراهم کرده است.

معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان هم می گوید: تیلاپیا یکی از 100 گونه مهاجم شناخته شده در جهان است .جثه کوچک، همه چیزخوار بودن، سرعت رشد بسیار زیاد، مقاومت بسیار نسبت به شرایط محیطی و کنترل دشوار از ویژگی های این گونه است و مهم تر از همه اینکه رقیب قدرتمند غذایی برای گونه های بومی و محلی به شمار می رود و عرصه را بر آنها تنگ می کند.

اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان بارها نسبت به رشد این گونه در منابع آبی هشدار داده و معتقد است تا 10 سال آینده اثرات آن مشخص می شود.

طبق اعلام اتحادیه بین المللی حفاظت و محیط زیست تیلاپیا جزو گروه های مهاجم آبزی شناخته شده و تا کنون در 56 کشور مشاهده شده است . به گفته بومیان تالاب شادگان این ماهی سالی دوبار در تالاب تخم ریزی می کند .تیلاپیا بالاترین سرعت تخم ریزی در میان دیگر آبزیان تالاب را دارد و این امر را متذکر می شود که باید عزمی جدی برای مهار این بحران زیست محیطی جزم کرد تا جلوی یک فاجعه زیست محیطی در زیست بوم آبی خوزستان گرفته شود .