۱۶ کشور در تعامل جدی دیپلماتیک با افغانستان

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ بهرام زاهدی کارشناس مسائل شبه قاره و بهنام یزدانی خبرنگار از کابل  در برنامه جهان امروز درباره وضعیت حضور دیپلماتیک کشورها در افغانستان گفتگو کردند.

سوال: آقای یزدانی، ابتدا از وضعیت حضور دیپلماتیک کشور‌ها در افغانستان به ما بگویید از بین سفارت خانه‌های مهم کشور‌ها در غرب و شرق، کدام یک در افغانستان دایر و فعالند؟
یزدانی: الان سفارتخانه‌های همه کشور‌های همسایه، از جمله ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان و البته به جز تاجیکستان، چین، پاکستان و ایران در کابل فعال هستند با همان ظرفیتی که در همان دولت‌های قبلی بود و سفارت روسیه هم فعال هست، سفارت ترکیه هم دارد خوب کار می‌کند، حتی در مدت سفارتخانه‌های چین، روسیه و پاکستان البته درواقع بازرگانان چینی مورد حمله تروریستی هم قرار گرفتند، ولی با این حال سفارتخانه هایشان در افغانستان فعال هست و همچنین نمایندگی سازمان ملل.
سوال: یعنی کشور‌های غربی کشور‌های اروپایی، آمریکا که خب دیگر سفارتخانه ندارد، آن‌ها چطور؟
یزدانی: سفارتخانه‌های آن‌ها همان دو سال قبل پس از اینکه آمریکا و کشور‌های ناتو از افغانستان خارج شدند همان موقع تعطیل شد و کشور‌های اروپایی بیشتردیدارهایشان را الان در قطر انجام می‌دهند، دفتر سیاسی طالبان هم در قطر هست، فعلا سفارتخانه‌های آنجا در آن‌ها در کابل تعطیل است.
سوال: آقای زاهدی نظر شما در مورد تحولات بین المللی طالبان چیه؟ به نظرتان در این دوسال این روابط چطور پیش رفته؟
زاهدی: می‌شود گفت که حوزه سیاست خارجی دولت کنونی افغانستان یکی از حوزه‌های موفق آن‌ها بوده، هرچند به موفقیت نهایی که مدنظر آن‌ها بوده یعنی رسمیت دست نیافتند، اما ناظر به این که خب ۱۶ کشور جهان، در تعامل جدی دیپلماتیک با حاکمیت کنونی افغانستان هستند، به شمول کشور‌هایی مثل چین، روسیه، ایران، پاکستان، ازبکستان قطر، ترکیه، ترکمنستان و بقیه کشورها، خب پس یک سیاست خارجی نسبتا موفقی را داشتند که در کنار مساله کنترل تورم، در حوزه اقتصاد جزو نقاط برجسته این حاکمیت محسوب می‌شود.
سوال:، ولی حداقل درارتباط با همسایگان مشکلی ندارد؟
 زاهدی: به هرحال سقف مدنظر آن‌ها که رسمیت نهایی بوده، هنوز به آن دست نیافتند، اما گسترش مناسبات و این که نزدیک بشوند به رسمیت، خب خیلی زیاد انجام شده، دررابطه با کشور چین می‌شود گفت که دیگر مویی با رسمیت فاصله دارد، همانطوری که در گزارش هم اشاره شد، سفیر جدید چین با تمام تشریفات، از جمله تقدیم استوارنامه به افغانستان آمد، لذا در این حوزه این‌ها توفیق خوبی را داشتند، ضمن این که نباید فراموش کرد در حوزه دیپلماسی غیررسمی هم تو این‌ها توفیقاتی داشتند، آمد و شد هیئت‌های علمایی زیاد بوده، آمد و شد تجار بسیار زیاد بوده، چه از منطقه، حتی خارج از منطقه و آخرین نکته‌ای که در این رابطه می‌شود عرض کرد این است که باز علاوه بر مساله سیاسی مصطلح در حوزه‌های اقتصادی و امنیتی هم با همسایگان شان مناسبات زیادی را ایجاد کردند، از جمله در رابطه با جمهوری اسلامی ایران می‌شود به دو مورد بحث گسترش خطوط ریلی در حوزه اقتصاد و همکاری مشترک در مبارزه با داعش در حوزه امنیت اشاره کرد.

زاهدی: شناسایی کشور‌ها به دو قسم منقسم می‌شود، یعنی یا دوژور می‌گویند یا دوفاکتو، دوژور آن چیزی هست که کاملا رسمی و قانونی است و دوفاکتوآن چیزی است که در عمل یا بالافعل دارد رخ می‌دهد، در رابطه با افغانستان می‌شود گفت قضیه خیلی پیچیده هست که ما را فراتر از این واژگان می‌برد، چون تعامل حداقل آن ۱۶ کشوری که گفتیم، بیش از وضعیت دوفاکتو هست و کمتر از وضعیت دوژور یعنی اگر که صرفا مناسبات به شکل دو فاکتو باشد امضای مناسبات دوجانبه محلی از اعراب نخواهد داشت، ولی می‌بینیم که خیلی از کشور‌های قرارداد‌های طولانی مدت یا کوتاه مدت با افغانستان دارند امضا می‌کنند، بنابراین گامی فراتر از دوفاکتو نهادند، اما به دوژو هنوز نرسیدند و طبیعتا اگر که رسمیت به صورت کامل انجام بشود، جایگاه دولت کنونی و جایگاه افغانستان مجامع بین المللی افزایش پیدا خواهد کرد، آن وقت می‌تواند مسائلی مثل پل بلوکه شده افغانستان توسط آمریکا، قریب ۹ میلیارد دلار دارایی افغانستان بلوکه شده را بهتر و قوی‌تر بگیرد.

زاهدی: من اول این را عرض بکنم که فکر می‌کنم کشور‌های مختلف نظامی از مسائل را دررابطه با افغانستان مدنظر دارند هرچند این دو مساله بیشتر به آن پرداخته می‌شود در مقام صحبت، ولی در عمل مجموعه‌ای مسائل هست که تاثیرگذار است و نه فقط این دو، یعنی اگر ما چهارحوزه امنیت، سیاست، اقتصاد و فرهنگ درسطح داخلی، منطقه‌ای و جهانی را در نظر بگیریم، این دو مورد می‌شوند بخشی از یک دوازدهم مسائل پیش روی هر کشور در رابطه با افغانستان، و طبیعتا تصمیم گیری از جمع بندی دررابطه کلیه مسائل حاصل خواهد شد و نه فقط این دو مورد.

زاهدی: این دو مورد با وضعیت فعلی امکان اثرگذاری جامعه جهانی زیاد نیست.

زاهدی: خیلی زمان می‌برد و در کوتاه مدت به این شکل محقق نخواهد شد چرا که خب دولت فراگیر را اساسا با یک بحران تئوریکی خود داخل و خارج از افغانستان با آن مواجه اند که تعریف روشنی ندارد و حاکمیت کنونی می‌گوید من آن را محقق کردیم، شما بروید از اقوام مختلف، مذاهب مختلف کم و بیش حضور دارند دراین دولت.
سوال: تشکر می‌کنم یکی دو سوال دیگر هم از آقای یزدانی دارم. الان برفرض حکومت فعلی افغانستان به رسمیت شناخته بشود، چه تغییری را عملا برای این کشور رقم می‌زنید؟
یزدانی: خب یک تغییرش برای مردم هست و یک تغییرش برای خود حکومت سرپرست افغانستان هست که بخشی اش را دکتر زاهدی اشاره کردند، طالبان همه افغانستان را در اختیار دارد و حاکمان افغانستان هست و تا وقتی که این‌ها به رسمیت شناخته نشوند خب این مردم افغانستان هستند که همانطوری که در گزارش هم اشاره شد، دارند این رنج و این تحریم‌های جامعه جهانی را دارند متحمل می‌شوند از جمله همین ۹ میلیارد دلاری که اشاره شد و توسط آمریکایی‌ها بلوکه شد و خب بخشی از این تا سه میلیارد دلار گفته می‌شود که مربوط به متعلق به بخش خصوصی و بازرگانان افغانستان هست و خب در ارتباط با خود حکومت سرپرست افغانستان هم روز گذشته نشست شورای امنیت در شورای امنیت سازمان ملل برگزار شد و در آن نشست کشور‌های مختلف حتی آن نماینده‌ای که از دولت قبل هنوز در سازمان ملل هست در ارتباط با انتقاد‌هایی داشتند نسبت به حکومت طالبان و همچنین سیاست‌های آنها، ولی خب این کرسی سازمان ملل در اختیار افغانستان نبود که در آن جا از خود دفاع کند.
سوال: این تعبیر دولت موقت اسلامی افغانستان یا حکومت سرپرست موقت که خود طالبان به کار می‌برد، این دوره موقت ذهنیتی که شما به هرحال آنجا زندگی می‌کنید، چه ذهنیتی از میزان موقت بودن این حکومت وجود دارد؟ قرار است تا کی ادامه داشته باشد و ایده طالبان برای مرحله بعدی چیه؟
یزدانی: طالبان عنوانی که برای حکومت شان به کار می‌برند عمارت اسلامی افغانستان هست، اما دو سال قبل در همان شبی که کابینه در حکومتشان را اعلام کردند گفتند که وزرا سرپرست هستند، موقتی هست و خب از آن تاریخ تا الان دو سال گذشته، در ارتباط با آینده هم گفته می‌شود که الان کار روی تدوین یک قانون اساسی جریان دارد و خب پس از تدبیر این قانون اساسی و تصویبش، کابینه رسمی را گفتند اعلام می‌کنند، اما بازه زمانی در ارتباط گفته نشده.
سوال: در مجموع با تمام این شرایطی که صحبت شد، حالا این تلاش‌هایی که برای نوشتن قانون اساسی جدید وجود دارد و آن دو شرطی که گفتید در کوتاه مدت به نظر محقق نمی‌شود آینده سیاسی افغانستان را چطور می‌بینید؟
زاهدی: خب قطعا پیش بینی در رابطه با هر مساله سیاسی و اجتماعی، اما و اگر‌های خیلی زیادی دارد، اما در مجموع با قرائن و شواهد متعدد اگر بخواهیم که دو سناریوی محتمل‌تر را درنظر بگیریم برای افغانستان، حالا من واژه فارسی فرانامه را دیدم به جای سناریو به کار بردند، دو فرانامه محتمل‌تر را برای آینده افغانستان درنظر بگیریم یکی ادامه وضع موجود هست از محضر رسمیت، چون از محضر داخلی که تغییر اساسی به نظر نمی‌رسد رخ بدهد، همین وضعیت داخلی به یک ثبات نسبی رسیده است، ولی از منظر این که دنیای بیرون و سازمان‌های بین المللی و کشور‌های دیگر آیا حاکمیت کنونی افغانستان را به رسمیت بشناسند یا نه؟ دو سناریو یا دو فرانامه وجود دارد، ادامه وضع موجود اثرگذاریش در حوزه‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی به این شکل خواهد بود که در حوزه اقتصادی خب بر مشکلات افزون خواهد کرد و ممکن است که باعث باز هم افزایش مهاجرت از افغانستان بشود و کند شدن همکاری‌های اقتصادی با کشور‌های منطقه، در حوزه امنیتی خب یک فرصت تنفسی برای تروریسم و مشکلات ایجاد خواهد کرد و در حوزه سیاسی هم، سیاست خارجی غرب را یک قدری فعال‌تر خواهد کرد و در داخل هم روند قانونمند شدن کار‌ها را با تاخیر مواجه خواهد کرد، اما اگر که کشور‌های منطقه در یک اقدام حساب شده با ارائه طرح‌های روشن و شفاف و به شکل تدریجی، اما هماهنگ، به سمت به رسمیت شناختن حرکت بکنند درحوزه اقتصاد، مشکلات کمتر خواهد شد، مهاجرت کمتر خواهد شد، در حوزه امنیت ثبات بیشتر خواهد شد و در حوزه سیاسی هم احتمالا تعهد بیشتر و قانونمندی بیشتری را شاهد خواهیم بود که همه این‌ها به شرط‌ها و شروط هاست که حالا اگر فرصت بیشتری و زمان دیگری بود، بحث خواهیم کرد. سوال: انشاالله در جلسات بعدی هم همراه شما باشیم تشکر می‌کنم.
پایان