فلاحت مظفری؛ نخستین نشریه تخصصی کشاورزی ایران

 

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با رویکرد معرفی منابع شاخص و کمتر شناخته‌شده گنجینه نسخ خطی، منابع چاپی و پیایند‌های سازمان طراحی شده است و در هر روایت، یکی از آثار برجسته این گنجینه را پیش‌روی مخاطبان قرار می‌دهد.

 

مجله «فلاحت مظفری» از غره جمادی‌الاول ۱۳۱۸ قمری (مطابق ۲۶ اوت ۱۹۰۰ میلادی) به مدیریت میرزا مهدی‌خان فخیم‌السلطنه انتشار یافت و در مجموع طی ۱۹ شماره منتشر شد. این نشریه زیرمجموعه اداره کل فلاحت به‌شمار می‌رفت؛ اداره‌ای که در همان سال تأسیس شد و احداث مدرسه فلاحت و انتشار این مجله را در دستور کار قرار داد.

 

این نشریه در ۱۶ صفحه و در قطع ۲۱/۵ × ۱۶/۵ سانتی‌متر منتشر می‌شد و برای آن وجه اشتراک سالیانه به شرح زیر تعیین شده بود:­طهران ۱۸ قران، داخله ایران ۲۰ قران، اروپا و امریکا ۱۴ فرانک، تمام عثمانی ۳ مجیدی، قفقاز و روسیه ۶ منات، هند و افغانستان ۹ روپیه. ­با این حال، در شماره پنجم تصریح شد که مجله رایگان است و مأمور توزیع حق مطالبه وجه یا انعام ندارد. همچنین دو شماره نخست برای رجال و علاقه‌مندان به «آبادی مملکت و طالب ترقی زراعت» ­به‌صورت رایگان ارسال شد.

 

هرچند مقرر بود مجله ماهی دو بار، در غره (اول) و پانزدهم هر ماه منتشر شود، انتشار آن با وقفه‌هایی همراه شد. فاصله میان شماره اول و دوم به یک ماه رسید و در شماره دوم علت این تأخیر «غفلت امنای دارالطباعه» اعلام شد. ­همچنین در شماره سوم با اشاره به چاپ سربی مجله بیان شد که، چون «امنای دارالطباعه سربی از عهده برنیامدند و نتوانستند به وقت برسانند، از آن رو چاپ به خط نستعلیق نوشته، مطبعه سنگی کرده ماهی دوبار انتشار می‌دهیم.» البته مجله از شماره ۶ مجدداً با چاپ سربی منتشر شد. ­روند انتشار مجله طی هشت سال ادامه یافت، اما در سه سال به ترتیب ۵، ۱۲ و ۲ شماره منتشر شد که از نامنظم‌بودن انتشار آن حکایت دارد. آخرین شماره در غره شوال ۱۳۲۵ قمری انتشار یافت. ­با توجه به درخواست مجله در شماره آخر (شماره ۱۹) از مشترکان برای پرداخت حق اشتراک یا عودت شماره‌های ارسال شده مجله، به نظر می‌رسد مجله از نظر مالی در مضیقه بوده است.

 

در شناسنامه مجله در صفحه اول تصریح شده بود که نشریه «از کلیه علوم فلاحت و فواید عامه و مقالات سودمند دیگر و اخبار رسمی راجع به امور فلاحت سخن می‌گوید. مقالات نافعه به حال دولت و ملت و راجع به فلاحت و فواید عامه را با کمال امتنان می‌پذیرد و نشر می‌نماید.» ­

 

«فلاحت مظفری» به‌صورت تخصصی به کشاورزی می‌پرداخت و­در تهیه مقالات آن، ­ «داشر»، مدیر و معلم مدرسه فلاحت، نیز دست داشت. ­طیف متنوعی از مطالب آموزشی و کاربردی در حوزه زراعت و باغبانی در این نشریه منتشر می‌شد. معرفی روش‌های نوین کاشت، داشت و برداشت، اصلاح شیوه‌های زراعی و تشویق به بهره‌گیری از ابزار‌ها و ماشین‌آلات جدید از محور‌های اصلی محتوای آن به‌شمار می‌رفت. درج آگهی فروش ماشین‌آلات کشاورزی نیز نشان می‌دهد که مجله در پی ترویج نوسازی ابزار تولید و انتقال فناوری‌های جدید به عرصه کشاورزی بوده است.

 

در صفحات این نشریه، مطالبی با عناوینی، چون «اطلاعاتی که باید زارع داشته باشد» و «نرخ اجناس» منتشر می‌شد که نیاز‌های عملی کشاورزان را هدف قرار می‌داد. در شماره پنجم نیز از افرادی که درباره «آفت سن» مطالعه داشتند درخواست شد نتایج مشاهدات خود را به‌صورت مکتوب به اداره فلاحت ارسال کنند؛ اقدامی که بیانگر تلاش مجله برای جلب مشارکت علمی و تبادل تجربه‌های میدانی بود.

 

علاوه بر مطالب تخصصی، اطلاعات اداری و آموزشی مرتبط با ساختار اداره کل فلاحت و مدرسه فلاحت نیز در مجله درج می‌شد. از جمله در شماره نخست، شعبات و وظایف اداره کل فلاحت معرفی شد و در شماره هفتم، شرایط ورود به مدرسه فلاحت به اطلاع مخاطبان رسید.

 

این نشریه در سال ۱۳۸۵ به همت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تجدید چاپ شد. ­